Mapa szlaku

Szczyty-Dzięciołowo

Zwiedzanie szlaku proponujemy rozpocząć we wsi Szczyty - Dzięciołowo. Znajduje się tu „Brama na szlak” – miejsce, gdzie znajdziecie Państwo informację na temat idei, koncepcji i trasy szlaku. W Szczytach – Dzięciołowie powstaje także Centrum Edukacji i Promocji Kultury Białoruskiej, którego celem będzie m.in. popularyzacja kultury i historii terenów, przez które przebiegają początkowe etapy Podlaskiego Szlaku Kulturowego „Drzewo i Sacrum”.

Szczyty warto odwiedzić również z powodu ich ciekawej historii i architektury.

Pierwsze informacje o wsi pochodzą z początku XVI w., jednak życie kwitło tu wiele wieków wcześniej. Świadczyć o tym mogą znajdujące się niedaleko średniowieczne cmentarzyska. Nazwa wsi pochodzi prawdopodobnie od bojarskiego rodu Szczytowiczów, do których wieś należała w 1520 r.

W XVIII dobra te zakupił Jan Klemens Branicki, który ufundował tu cerkiew unicką, a także sprowadził posąg św. Jana Niepomucena dłuta Chrystiana Redlera. W latach 80-tych Branicki przekazał Szczyty szambelanowi jego dworu, podkomorzemu nadwornemu Janowi Węgierskiemu. W 1785 r. ufundował on stojącą po dzień dzisiejszy cerkiew p.w. Ścięcia Głowy św. Jana Chrzciciela. Przed swoją śmiercią Węgierski usynowił swego kuzyna, Antoniego Wiewiórskiego. Ród Wiewiórskich związany był ze Szczytami przez ponad 200 lat, aż do dnia dzisiejszego.

Na początku XX wieku Szczyty stały się siedzibą prężnych organizacji samopomocowych i oświatowych.


Dowiedź się więcej »

Orla

Według relacji mieszkańców nazwa miejscowości wywodzi się od Orłów, które miały swe gniazda w tej okolicy. Inna wersja wskazuje po prostu na rzekę Orlankę przepływającą przez miejscowość. Gwarowa nazwa, która brzmi Wuorla może wskazywać także na starosłowiańskie pochodzenie. Vurla z macedońska oznacza kotlinę, dolinę.

Orla jest jedną z miejscowości o najbogatszej historii na Podlasiu. W 1500 r. Aleksander Jagiellończyk nadał kniaziowi Jaśkowi Iwanowiczowi z prawem osadzenia miasta. Przywilej ten potwierdził Zygmunt Stary w 1507 r. i tą datę przyjmuje się jako datę powstania miasta Orli.

Faktycznym twórcą miasta i włości orlańskiej został jednak podskarbi litewski Bohusz Michajło Bohawitynowicz, który w latach 1512-1522 skupił dobra w swych rękach. W połowie XVI wieku do włości orlańskiej należało 9 miejscowości. Poprzez koligacje rodzinne Orla przechodziła do Tęczyńskich, książąt Słuckich, aż wreszcie w 1585 r. weszła w skład dóbr birżańskiej linii Radziwiłłów.

Złoty okres w dziejach miasta nastał za czasów Krzysztofa Radziwiłła (1585–1640), który dbał o swój podlaski majątek (m.in. ze względu na jego strategiczne położenie). W 1634 roku Orla otrzymała prawo miejskie oraz herb. W czasach Krzysztofa Radziwiłła rozwinął się także dwór orlański, znajdujący się przy wjeździe od strony Bielska Podlaskiego. W obręb dworu wchodził cały zespół budynków, nad którymi górowała kamienica z wieżami oraz cerkiew zamkowa św. Jana Teologa i zbór kalwiński. W 1644 r. odbył się tu ogólny synod, który zwołał Janusz Radziwiłł, gorliwy wyznawca kalwinizmu. Rozwój Orli został zahamowany na skutek wojen i zawirowań dziejowych lat 1655–1660.

Ważną część społeczeństwa Orli stanowiła ludność żydowska. Pierwsza wzmianka o osiedleniu się Żydów w Orli pochodzi z 1634 roku. W XIX wieku Orla jawiła się mieszkańcom tych rejonów jako centrum duchowości żydowskiej – ze względu na znajdującą się tu XVIII-wieczną synagogę. Budynek zachował się po dzień dzisiejszy i jest świadectwem ważnej roli społeczności żydowskiej w historii Orli.

Cennym zabytkiem w Orli jest cerkiew św. Michała, wzniesiona w 1797 r., po pożarze starej świątyni św. Symeona Słupnika. Na cmentarzu parafialnym znajduje się cerkiew śś. Cyryla i Metodego z 1870 r.

Orla jest dziś siedzibą gminy wiejskiej zamieszkałej w zdecydowanej większości przez prawosławnych Białorusinów.


Dowiedź się więcej »

Spiczki

Spiczki należały do grona wsi mieszczańskich, a status jej mieszkańców był równy statusowi bielskich mieszczan. Oprócz Spiczek wokół Bielska znajdowało się 5 innych takich miejscowości: Augustowo, Widowo, Parcewo, Stryki oraz Szastały. Ich mieszkańcy nie podlegali obowiązkowi odrabiania pańszczyzny w folwarkach, a samorządy zorganizowane były na wzór mieszczański.

Powstanie wsi miejskich wokół Bielska datuje się na XVI w., kiedy z polecenia królowej Bony dokonano pomiary włócznej. W jej wyniku całe osadnictwo, znajdujące na wielkim obszarze ziem należących do miasta rozmieszczone zostało w sześciu wsiach. Spiczki były osadzone na 16 włókach urodzajnej ziemi.


Dowiedź się więcej »

Parcewo

Pierwszy opis wsi w obecnej lokalizacji pochodzi z lustracji z 1576 roku, w której nazywa się ona Piotrowem.

W centralnej części wsi znajduje się stary cmentarz z cerkwią pod wezwaniem św. Dymitra Sołuńskiego z 1878 r. Zbudowano ją z drewna, na planie ośmioboku. Za wzorzec wzięto cerkiew Św. Trójcy z bielskiego cmentarza. Położona na cmentarnym pagórku, świątynia o doskonałych proporcjach, góruje nad zabudowaniami wsi.

Obiektami godnymi uwagi są w Parcewie drewniane domy z XIX/pocz. XX wieku, wiatrak oraz budynek szkoły, znajdujący się nieopodal cerkwi.


Dowiedź się więcej »

Kraina Jahusztowo

„Każda wieś to prawdziwy mały świat, mała ojczyzna. To malutka kraina ze swoją historią, kulturą, dialektem i dziedzictwem. Wszystkie te elementy można stracić bezpowrotnie, skazując je na zapomnienie, ale można je także pielęgnować, przywracać ludzkiej pamięci. My wybraliśmy to drugie. Wybraliśmy świadomość bogactwa własnej odrębnej kultury i języka, tradycji i historii. Staramy się zachować jak najwięcej z dziedzictwa naszych przodków, aby nie stracić części samych siebie. Zapraszamy do odwiedzenia naszej wsi, zapoznania się z naszą kulturą, historią, podaniami i bogactwem białoruskiej gwary oraz miejscowych mikrotoponimów. Chętnie podzielimy się z Wami tym, co udało nam się uchronić od zapomnienia.”

Projekt zrealizowany był w 2005 r. przy współpracy Związku Młodzieży Białoruskiej, a finansowany przez Fundację Wspomagania Wsi. W ramach projektu na terenie wsi i okolic utworzono kulturalną ścieżkę edukacyjną z drogowskazami i tablicami, ukazującymi historię, kulturę i elementy gwary miejscowej białoruskiej ludności. Wydana została także broszura i uruchomiono stronę internetową www.jahusztowo.sonca.org.


Dowiedź się więcej »

Hryniewicze Duże

Najstarsze ślady osadnictwa z rejonu Hryniewicz pochodzą z epoki neolitu i są związane z piaszczystymi wydmami w miejscu, gdzie rzeka Biała wpada do Orlanki. Gdy w XI-XII w. duże znaczenia zaczął uzyskiwać Bielsk, książęta ruscy wokół grodu osadzili bojarów, zobowiązanych do służby wojennej i zamkowej. Taką osadą były Hryniewicze. Za wierną służbę hryniewiccy bojarowie otrzymali prawa szlacheckie. Pod aktami sejmu unijnego w Lublinie w 1569 r. widnieją podpisy 48 osób z Hryniewicz.

Pierwsza wzmianka o parafialnej cerkwi prawosławnej św. Eliasza w Hryniewiczach pochodzi z 1571 r. Po 1596 r. cerkiew hryniewicka podporządkowała się postanowieniom unii brzeskiej. Unię przyjęła też miejscowa szlachta. W 2 poł. XVII w. szlachta zaczęła porzucać swoje wyznanie i przechodzić na rzymski katolicyzm. Wówczas był to warunek awansu w strukturze administracyjno-państwowej. W taki sposób w 1674 r. Paweł Hryniewicki stał się skarbnikiem Ziemi Bielskiej, Franciszek Hryniewicki w 1697 r. był deputatem „ad pacta conwenta” Augusta II, a Paweł, syn Michała, stał się w czasach stanisławowskich podkomorzym Ziemi Bielskiej.

Cerkiew św. Eliasza, położoną na wyspie wśród zalewowej doliny rzeki Białej, po raz pierwszy opisano w 1727 r. We wnętrzu dominował trzyrzędowy ikonostas z pięknymi carskimi wrotami. Wśród starodawnych ikon, można było podziwiać ikonę Bogarodzicy, słynącą z cudownych uzdrowień. Swe bogate wyposażenie cerkiew zawdzięczała kollatorom (ктiтором) – miejscowej szlachcie.

W Hryniewiczach urodził się Ignacy Daniłowicza (1788-1845), profesor Uniwersytetu Wileńskiego, najwybitniejszy znawca prawa ruskiego i litewskiego, odkrywca i wydawca źródeł do dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Inną, znaną postacią związaną z Hryniewiczami jest Ignacy Hryniewicki. Jako student Uniwersytetu w Petersburgu dokonał zamachu na cara Aleksandra II (1882 r.).

W 1915 r., w czasie działań wojennych, spłonęła cerkiew św. Eliasza. Pamiątką po walkach jest cmentarz żołnierzy niemieckich i rosyjskich. Obecnie istniejącą cerkiew wzniesiono w latach 50. XX w.


Dowiedź się więcej »

Haćki

We wczesnym średniowieczu (VI-VII w. n.e.) Haćki były głównym grodem Ziemi Bielskiej. W okresie tym mieszkańcy kotliny haćkowskiej zajmowali się głównie metalurgią i tkactwem. Wytwarzano przedmioty z żelaza i metali kolorowych. Z pracowni haćkowskich mistrzów wychodziły piękne sprzączki, okucia, łańcuszki, bransolety. Pozostałością po dawnym grodzie jest wzgórze kemowe, znajdujące się za wsią. Niektórzy twierdzą, że jeszcze dziś można usłyszeć tam śpiewy i tańce średniowiecznych przodków albo dzwony cerkwi, która zapadła się pod ziemię po tragicznej śmierci dwojga kochanków. W XVI w., Haćki zajmowały 30 włók i były siedzibą wójta. We wsi mieszkał kowal, który świadczył swe usługi na rzecz zamku królewskiego w Bielsku. Pierwszymi znanymi mieszkańcami wsi byli w 1576 r.: Iwan Ulan, Artysz, Onacz i Sacz.

Od 1654 wójtem Haciek był Rafał Falk. We wsi zaczęli się wówczas osiedlać wybrańcy wojenni, ludzie zwolnieni z pańszczyzny, ale posiadający obowiązek służby wojskowej. W 1721 r. mieszkało tu już trzech wybrańców: Prokop, Lewko i Iwan Fedorowicze. Wbrew królewskim dekretom o wybranieckich wolnościach, ekonom folwarku stołowackiego, Paweł Kruszewski, usiłował zmuszać osadników do odbywania pańszczyzny. Fedorowicze nie zwlekając, wnieśli do sądu pozew przeciwko ekonomowi oraz staroście bielskiemu Janowi Klemensowi Branickiemu. Sąd potwierdził prawa wybrańców do zwolnionej od świadczeń włóki.

W 1816 r. Haćki były wsią maleńką, liczącą 17 domów. W 1896 r. jednak było ich już 57 z 358 mieszkańcami. Z 2 poł. XIX w. pochodzą bezcenne pamiątki piśmiennictwa haćkowskiego – modlitewne inskrypcje, zapisane na kilku kamiennych krzyżach przydrożnych. Interesująca jest historia krzyża dziękczynnego z 1865 r. Wznieśli go mieszkańcy wsi, w podzięce za uchronienie od licznych epidemii. Jak głosi tradycja, w okresie zaborów, za rządów cara Aleksandra II Romanowa, w rejony Haciek wysłane zostały wojska mandżurskie do tłumienia buntów. Pojawienie się na tych terenach żołnierzy spowodowało wybuchy licznych chorób.

W okresie międzywojennym mieszkańcy odczuli wielką potrzebę upiększania swych domostw ażurowymi zdobieniami. Jeszcze do niedawna twórcami ozdób byli również sami mieszkańcy, np. Aleksy Pawluczuk.

Walory kulturowo-przyrodnicze wsi i okolic promuje miejscowe Towarzystwo „Haj”.


Dowiedź się więcej »

Rajsk

Na kartach dokumentów Rajsk pojawia się dopiero w 1576 r. Ta duża wieś, licząca 51 włók, posiadała kilka karczm, stanowiła centrum wójtostwa. Jej mieszkańcy wyznawali prawosławie, na co dzień posługiwali się językiem ruskim.

Podanie ludowe opowiada o jednym z administratorów folwarku stołowackiego, niejakim Gołdku, który postanowił przewieźć do dworu ikonę Bogarodzicy, która objawiła się w leśnym uroczysku Hołowkowo koło Chraboł. Droga musiała przebiegać przez Rajsk. Dojechawszy do wzniesienia, zaprzęgnięte do wozu woły nie chciały ruszyć z miejsca. Uznano to za znak Boży i postanowiono w tym miejscu wybudować cerkiew i umieścić w niej ikonę. Pierwsza wzmianka o cudownej rajskiej ikonie Bogarodzicy pochodzi z 1662 r. W wieku XIX z rajską cerkwią związany był znamienity ród Markiewiczów. W 1816 r. dzięki staraniom o. Bazylego Markiewicza w Rajsku działał przytułek dla biednych i bezdomnych. W owym czasie wieś z cudowną ikoną była ważnym ośrodkiem pielgrzymowania. W 1875 r. w Rajsku zbudowano murowaną cerkiew.

W 1861 roku wieś stała się centrum rozległej gminy, obejmującej ponad 20 miejscowości. W 1873 r. teren gminy przecięła linia kolejowa Brześć-Grajewo. Dwadzieścia lat później zamieszkiwało tu prawie 6 tys. osób, z czego w samym Rajsku – 670.

W czasie pierwszej wojny światowej większość ludności udała się w bieżeństwo. Międzywojnie to okres aktywnej działalności komórki KPZB.

16 czerwca 1942 r. wieś została spacyfikowana przez hitlerowców. Rozstrzelano wówczas 149 osób; ofiary pochowano w zbiorowej mogile. Pozostałych mieszkańców wysiedlono, wieś spalono, a cerkiew rozebrano.

Po wojnie mieszkańcy powrócili, by odbudować wieś. W końcu lat sześćdziesiątych XX w. przeniesiono tu z Poturzyna na Lubelszczyźnie zabytkową, drewnianą cerkiew. W 1997 r. na zabytkowym cmentarzu zbudowano murowaną cerkiew św. Paraskiewy.


Dowiedź się więcej »

Plutycze

W XVI w. po dokonaniu pomiary włócznej wieś stała się centrum wójtostwa. W 1576 r. obejmowała 64 włóki gruntu; wójt posiadał 2 wolne włóki we wsi Nałogi. Z tego roku pochodzą imiona niektórych mieszkańców: Malosza Klimowicza, Lewona, Iwana, Perka, Woskoleja, Iwana Chrymowicza, Uljana Iwanowicza, Michała i Jaczko Rutycza. W XVII w. na rzece Orlance istniał młyn wodny.

Od końca XIX w. funkcjonowała tu szkoła elementarna, jednak w okresie międzywojennym dzieci i ich rodzice bezskutecznie domagali się utworzenia szkoły białoruskiej. W pierwszych latach po II wojnie światowej mieszkańcy wsi utworzyli grupy samoobrony, aby zabezpieczyć wieś przed napadami grup rabunkowych i oddziałów podziemia.

Istnieją dwie hipotezy dotyczące pochodzenia nazwy wsi Plutycze. Pierwsza mówi, iż do miejscowości zawitał niegdyś wojskowy, plutonowy. Zdobył sympatię mieszkańców, więc ci postanowili nadać miejscowości nazwę na jego cześć. Wedle drugiej hipotezy, nazwa wsi pochodzi od słowa „pluta”, oznaczającego osobę nadmiernie gadatliwą. Nazwa mogłaby więc podkreślać otwartość mieszkańców.

Wieś jest położona niedaleko miejsca, gdzie rzeka Orlanka wpada do Narwi. Z uwagi na doskonałe warunki lęgowe dla ptaków, utworzono tu rezerwat „Korpacz”. Wieś zamieszkują w większości prawosławni Białorusini, należący do parafii w Rajsku. Znaną postacią, wywodzącą się z Plutycz jest światowej sławy biolog prof. Bazyli Czeczuga.

W Plutyczach mieszkają liczni twórcy ludowi. Wiele domów ozdobionych jest drewnianymi ornamentami, wycinanymi przez kilku gospodarzy. Na szczytach chat często pojawia się motyw koników, które stały się swoistym znakiem rozpoznawczym wsi. Nad wystrojem wnętrz czuwają kobiety: wyszywają piękne makatki, haftują obrusy i szydełkują.


Dowiedź się więcej »

Wojszki

Wieś była pierwotnie zlokalizowana nad rzeką Narwią w uroczysku Prystań, zwanym też Cerkwiskiem. Tu też mieścił się cmentarz i cerkiew. Świadczyły o tym znajdowane tu niegdyś kamienne płyty nagrobne.

Obecne położenie Wojszki uzyskały w wyniku pomiary włócznej (XVI w.). Na rzece Narwi były dwa młyny wodne – Chwiedki Momotowicza i braci Radkowiczów. Do dziś mieszkańcy wsi nazywają to miejsce Mlinisko.

Lustracja z 1664 r. obrazuje zniszczenia wojenne i zapaść gospodarczą tych terenów – w Wojszkach zasiane były tylko 4 włóki ziemi. Wieś zaczęła się odradzać dopiero za rządów starosty bielskiego J. K. Branickiego. Austeria wojszkowska ze stacją pocztową, obsługująca szlak z Warszawy przez Bielsk do Grodna, mogła pomieścić nawet 100 koni. Zachował się opis ceremonii przywitania pod Wojszkami króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w czasie jego podróży z Warszawy do Grodna w 1794 r.

W XVIII w. we wsi funkcjonował browar. Ponad sto lat później, w 1888 r. Wojszki liczyły 467 mieszkańców. Działała tu kuźnia oraz 5 wiatraków. W szkole gramoty uczyło się 23 dzieci.

W okresie międzywojennym Wojszki były jedną z najludniejszych wsi nadnarwiańskich – w 1931 r. liczyły przeszło 800 mieszkańców. W tym czasie zaczęły tu powstawać pięknie zdobione domy. Wiele ornamentów na chatach w Wojszkach wykonał Aleksy Reżeński, który drewniane wzory tworzy już od 60-ciu lat.

W okresie okupacji hitlerowskiej, oprawcy stosując zasadę odpowiedzialności zbiorowej rozstrzelali 7 mieszkańców wsi i spalili część zabudowań.

Znajdująca się we wsi cerkiew św. Michała była kilkakrotnie rozbudowywana. Część ołtarzowa pochodzi z 1865 r. i początkowo była kaplicą, zbudowaną ku pamięci ofiar powstania styczniowego. Część środkową dobudowano w 1981 r., zaś dzwonnicę dziesięć lat później.


Dowiedź się więcej »

Ryboły

Okolice wsi zasiedlone były już w epoce neolitu (6000 lat p.n.e.), a później w okresie wpływów rzymskich (III-IV w. n.e.). Z tego i późniejszego okresu pochodzą kurhany oraz wzniesienie o nazwie „Swiataja Hora”. Tradycja głosi, że znajdowała się tu cerkiew, która zapadła się pod ziemię.

Wieś Ryboły pierwotnie leżała nad rzeką Narwią, w rejonie uroczyska Cerkwisko. Położenie oraz sama nazwa wskazuje, że mieszkańcy trudnili się rybołówstwem. Ryby dostarczali m.in. na zamek w Bielsku. Obecną lokalizację wieś otrzymała po pomiarze włócznej (XVI w.). Mieszkańców osadzono na 86 włókach, z czego 6 było zwolnionych od podatku. W 1553 r. dwie włóki otrzymała cerkiew prawosławna, po 2 wójt i mierniczy. Ten ostatni nazywał się Anton, dlatego też, na jego cześć, wieś przemianowano na Antonowicze. Nowa nazwa jednak się nie przyjęła.

Na początku XVIII wieku, aby podźwignąć gospodarczo nadnarwiańskie tereny, starosta bielski Jan Klemens Branicki założył w Rybołach folwark. Poprzednio wieś podlegała folwarkowi skarbowemu w Stołowaczu. Powstały zabudowania folwarczne z dworem i oficynami. Nad strumieniem Diakowka założono sad oraz park. W 1737 r. J. K. Branicki uzyskał u króla przywilej na organizowanie targów w dobrach rybołowskich.

W 1757 r. wielki pożar strawił zabudowania folwarczne i znaczną część wsi. Odbudowa ciągnęła się latami, ze względu na mnogość inwestycji w starostwie bielskim oraz klęski nieurodzaju. W 1777 r. w folwarku rybołowskim stały już 2 dwory, ale przez długi czas nie zdołano wznieść budynków gospodarczych.

Centrum życia duchowego wsi stanowiła cerkiew parafialna śww. Kosmy i Damiana. Z 1784 r. pochodzi pierwsza wzmianka o szkole parafialnej. W 1861 r. Ryboły weszły w skład Gminy Pawły. We wsi istniała szkoła ludowa, w której w 1896 r. uczyło się 85 dzieci. Miejscowość liczyła wówczas 886 mieszkańców.

Ryboły pozostały dużą wsią również w okresie międzywojennym. W 1938 r. liczyły 929 mieszkańców, w zdecydowanej większości Białorusinów. W miejscowej szkole uczyło się 168 dzieci. Budynek szkoły wzniesiono w 1935 r. Obecnie jest siedzibą Muzeum Kultury Materialnej „Baćkauszczyna”, którego założycielem jest proboszcz miejscowej parafii o. dr Grzegorz Sosna z żoną Antoniną.

W Rybołach znajdują się dwie kapliczki. Legenda dotycząca kapliczki w uroczysku „Petraszki” mówi o matuszce (żonie batiuszki), która nie mogła znaleźć lekarstwa na swą ciężką chorobę. Wyzdrowiała dopiero, gdy napiła się wody z pobliskiego źródełka. W podzięce postawiła wybudować w tym miejscu kapliczkę, w której do dziś batiuszka trzy razy do roku święci wodę.


Dowiedź się więcej »

Kaniuki

Podstawowym zajęciem mieszkańców wsi od wieków było rybołówstwo, dlatego już od średniowiecza zobowiązani byli dostarczać ryby na potrzeby zamku w Bielsku. Mówi o tym pierwotna nazwa wsi - Rybołowy. W czasie pomiary włócznej (XVI w.) miejscowych rybaków uposażono w 4 włóki ziemi zwolnionej od podatków.

W siedemnastowiecznych źródłach wieś występuje już jako Kaniuki. Nazwa wywodząca się od ptaka drapieżnego „kaniuka”, czyli kani rudej, charakteryzowała mieszkańców jako ludzi zadziornych.

W 1777 r. wieś, położona na gruntach słabej jakości, liczyła 30 domów. W XIX w. działał tu wiatrak Aleksandra Tomaszuka, istniała szkoła z 25 uczniami.

W sierpniu 1915 r. wszyscy mieszkańcy wsi, oprócz Leona Naumiuka, udali się w bieżeństwo. Po kilku latach tułaczki ponad połowa mieszkańców powróciła do swych pięknych, narwiańskich okolic. W 1931 r. wieś liczyła 69 domów i ponad 400 mieszkańców.

Obecnie w Kaniukach żyje kilkadziesiąt osób. Spośród nich znaną postacią jest rzeźbiarz ludowy Włodzimierz Naumiuk, znakomity gawędziarz i znawca miejscowych tradycji. We wsi znajduje się kaplica prawosławna św.Proroka Eliasza.


Dowiedź się więcej »

Puchły

Pierwszym znanym właścicielem wsi był Tomasz Puchłowicz, w 1561 r. sprawujący funkcję wójta trościanickiego. Z 1578 r. pochodzi pierwsza wzmianka o cerkwi prawosławnej, znajdującej się we wsi. Tradycja głosi, że w miejscu jej powstania mieszkał niegdyś człowiek, cierpiący na opuchliznę. Mężczyzna został uzdrowiony, kiedy na drzewie lipowym objawiła się ikona Bogarodzicy.

Latem 1754 r. nadnarwiańskie okolice nawiedził wielki huragan. Wiatr zniszczył znaczne obszary lasu w okolicy Puchłów, naruszając również starą cerkiew. Dwa lata później ówczesny właściciel wsi, pułkownik Józef Wilczewski, ufundował tu nową świątynię. Już wtedy była znanym sanktuarium Matki Bożej. Znajdująca się tu cudowna ikona Opieki Bogarodzicy przyciągała rzesze pielgrzymów. Mówią o tym słowa starobiałoruskiego kantu:

Твое явленiе всюду Мати была
И страну нашу чудно прославила,
Свидетельствуют в Пухловском приходе
Што дары твоя лiются в народе.

В Пухлах зьявила святая икона,
Там Мати Божа, там есть и заслона,
Ты бо Пречиста Пухлы возлюбила
И чудесами всех нас просветила.

Po pożarze świątyni, w 1773 r. na tym samym miejscu postawiono nową, przeniesioną z nadnarwiańskiego uroczyska Cerkwisko pod Rybołami. Była to niewielka kaplica, dlatego też w 1798 r. wzniesiono w Puchłach cerkiew okazalszą, która przetrwała do 1913 r. Wówczas rozpoczęto budowę nowej, istniejącej do dziś świątyni. Wystrój cerkwi powstał jednak dopiero w okresie międzywojennym.

W 1845 w Puchłach było 14 domów. Właściciel wsi, Roman Kaluchiewicz posiadał 100 dziesięcin ziemi. W tym czasie proboszczem cerkwi był o. Grzegorz Sosnowski, wybitny duchowny i działacz oświatowy. Dzięki jego wysiłkom, już w 1850 r. powstała tu pierwsza w okolicy szkoła elementarna. Przy cerkwi w Puchłach działała biblioteka, licząca 6 tys. voluminów.

Pożary nie oszczędzały tutejszych świątyń. Tragicznym zbiegiem wypadków spłonęła też kapliczka cmentarna, powstała w XIX w. oraz dokumenty dotyczące parafii. Po powrocie mieszkańców z bieżaństwa okazało się, że u szczytu kapliczki znajdują się pszczoły. Dwóch mężczyzn postanowiło dostać się do miodu i przez przypadek zaprószyli ogień. Niektórzy twierdzą, że po pewnym czasie spotkały ich kary: jeden z nich oślepł, a drugi został sparaliżowany. Do dziś w tym miejscu pozostały tylko kamienne schody.


Dowiedź się więcej »

Trześcianka

Wieś wzmiankowana w dawnych dokumentach jako Trościanica, po pomiarze włócznej (XVI w.) rozciągnęła się wzdłuż drogi z Narwi do Zabłudowa. W dolinie Trościanicy (Rudni) już w średniowieczu istniał zakład metalurgiczny, bazujący na miejscowych pokładach rudy darniowej.

W 1576 r. wieś posiadała 74 włóki ziemi słabej jakości i stanowiła centrum wójtostwa. Pierwszymi znanymi z nazwiska mieszkańcami byli: Chwiedko Szymonowicz i Mithkowa Konachowicz. Przed 1602 r. w uroczysku Stawok powstał folwark wójtowski obejmujący 5 włók. Na rzece Trościanicy działały 2 młyny wodne. W wyniku wojen z połowy XVII w. wieś została doszczętnie zniszczona.

Z 1676 r. pochodzą pierwsze wzmianki o cerkwi, wówczas pod wezwaniem św. Piotra i Pawła. Świątynia była drewniana, oszalowana, o jednej kopule, kryta dranicami. W 1773 r. jej proboszczem był o. Szymon Płoszkiewicz. W 1826 r. cerkiew spłonęła, kilka lat później zlikwidowano parafię, a wiernych przyłączono do cerkwi w Puchłach.

W 1867 r. staraniem o. Grzegorza Sosnowskiego wzniesiono cerkiew św. Michała, piękny przykład architektury drewnianej. Dzięki duchownemu, we wsi powstała szkoła elementarna, przekształcona potem w męską szkołę cerkiewno-nauczycielską z kursem rolnictwa i rzemiosła. W 1887 r. uczyło się tu 166 chłopców. Placówka stała się ośrodkiem kształcenia kadr pedagogicznych dla szkół cerkiewno-parafialnych. Od 1893 r. dzięki staraniom dyrektora o. Flora Sosnowskiego, szkoła zwana też seminarium nauczycielskim, mieściła się w okazałym, murowanym budynku w uroczysku Stawok.

Ukształtowany przed wiekami układ przestrzenny wsi, zachował się do dziś. Domy po jednej stronie ulicy ustawione są tyłem (komorą, spiżarnią) do drogi, a po drugiej stronie – przodem (kuchnią i pokojami). Taki układ wynika z tego, iż spiżarnie lokowane były po północnej (chłodniejszej) stronie chaty, dla ułatwienia przechowywania żywności.


Dowiedź się więcej »

Narew

Już w średniowieczu w rejonie obecnej Narwi istniały grodziska bądź osady. Wśród nich należy wymienić „Zamczysko”, „Kudak”, „Kuraszewo” oraz „Ratynkę” dla których powstania istotna była bliskość rzeki Narew.

Od XV wieku w okolicy tej miejscowości, przez Narew przeprawiali się kupcy na szlaku Kraków-Wilno. Teren ten podlegał bezpośrednio zamkowi w Bielsku, który na początku XVI w. stał się wielkim ośrodkiem handlu. Aby móc sprzedawać towary rolne i leśne, bielscy mieszczanie zbudowali w Narwi port rzeczny. W 1514 r. król Zygmunt Stary uposażył Narew w 300 włók gruntu i nadał dokument lokujący miasto na prawie chełmińskim. W 1529 r. Narew otrzymała magdeburskie prawo miejskie wraz z nowym uposażeniem w ziemię i opisaniem granic. Przywilej zezwalał na wolne targi trzy razy w ciągu roku: w dniu Św. Trójcy, w święto Podwyższenia Krzyża Pańskiego oraz w połowie Wielkiego Postu. Już w tym czasie w Narwi istniała cerkiew Podwyższenia Krzyża Pańskiego oraz kościół Wniebowzięcia NMP i św. Stanisława. W drugiej połowie XVI w., w należącej do miasta Puszczy Narewskiej, założony został męski monaster prawosławny.

Przejeżdżając z Korony na Litwę, w narewskim dworze królewskim, zatrzymywali się kolejni władcy. W 1558 r. gościła tu królowa Bona z królewnami, a w 1580 r. dwukrotnie zatrzymał się Stefan Batory. W tymże roku w Narwi było 55 rzemieślników, z tego 11 koleśników. Działało 14 karczm. W 1616 r. Narew liczyła ponad 1000 mieszkańców, w tym 135 rzemieślników.

W wyniku wojen z XVII-XVIII w. Narew podupadła. W 1799 r. liczyła zaledwie 95 domów, zamieszkałych przez 425 osób, w tym 16 rzemieślników.

Do II wojny światowej, duża część mieszkańców Narwi była pochodzenia żydowskiego. Większość z nich trudniła się handlem, ale Żydami byli też m.in. lekarz, kowal, krawiec, szewc i piekarz. W czasie okupacji hitlerowskiej obszar pomiędzy ulicami Mickiewicza i Stodolną zamieniony został na getto. Pozostałością po Żydach w Narwi jest cmentarz.

Obecnie zobaczyć można w Narwi dwa interesujące obiekty sakralne. Cerkiew prawosławną wzniesiono w latach 1881-1885. W jej wnętrzu znajdują się szczególnie czczone, starodawne ikony Matki Bożej i św. Antoniego Pieczerskiego. Warto odwiedzić też kościół rzymskokatolicki, który powstał w latach 1738-1748, prawdopodobnie według projektu Jakuba Fontany. Oba obiekty stanowią cenne przykłady architektury drewnianej różnych epok.


Dowiedź się więcej »

Skaryszewo

Wieś założona w XVIII w. na gruntach należących do miasta Narew. Ówcześnie funkcjonowała jako przedmieście. Skaryszewo wybudowano przy drodze prowadzącej do legendarnego, lecz nieistniejącego już grodziska Ratynek. Według archiwalnych spisów parafian w XVIII-XIX w. wieś zamieszkiwało 34 gospodarzy. W 1880 r. liczba ta zmniejszyła się już tylko do 22 gospodarzy. Nagły spadek liczby mieszkańców spowodowany był epidemiami cholery i tyfusu. Obecnie Skarzyszewo zamieszkuje zaledwie 15 mieszkańców, głównie wyznania prawosławnego.

Zwiedzając okolicę warto odwiedzić Regionalną Izbę Białoruską „RUTA” - prywatne muzeum, w którym właściciel, Michał Filianowicz stworzył niezwykły zbiór związany z regionem pogranicza, a szczególnie z kulturą białoruską.


Dowiedź się więcej »

Łosinka

Łosinka i wsie wchodzące w skład tej parafii posiadają dość późną metrykę. Mnogość obiektów archeologicznych świadczy jednak o tym, że osiedla ludzkie istniały tu od pradziejów. Zmieniały się tylko etnosy mieszkańców. W okresie wpływów rzymskich zamieszkali tu Goci (III-IV w. n.e.). Świadczą o tym kurhany z sąsiedniej Kotłówki i Kutowej oraz nieistniejący kurhan „książęcy” w Łosince. Miejsce Gotów zajęli Bałtowie, by wreszcie w średniowieczu ustąpić pola Słowianom.

Osadnictwo rozwijało się tu jednak bardzo powoli, gdyż do XVIII w. teren obecnej Łosinki porastały lasy Puszczy Bielskiej (Ladzkiej). Dopiero starosta bielski J. K. Branicki wraz z żoną Izabelą, zainteresowali się zagospodarowywaniem tych obszarów.

Nowożytną wieś założono w 2 poł. XVIII w. nad rzeką Łosinicą, od której Łosinka przejęła swą nazwę. Była to wieś chłopów królewskich w leśnictwie bielskim, należąca do klucza w Trywieży.

W 1778 r. roku Izabela z Poniatowskich Branicka wydała akt fundacyjny na łosińską cerkiew św. apostoła Jakuba Alfeusza. Uposażyła ją w 2 włóki ziemi, dała prawo do korzystania z lasów Puszczy Ladzkiej i zwolniła od podatków. Drewnianą cerkiew na planie sześciokąta wyposażono m.in. w kilka obrazów autorstwa Sylwestra de Mirysa, malarza nadwornego Branickich. Ikonostas wstawiono tu dopiero po powrocie unitów do prawosławia w 1839 r. W tym czasie proboszczem łosińskim był o. Benedykt Telakowski, wybitny duszpasterz. Jako jeden z pierwszych, założył w tych okolicach szkołę parafialną. Placówka oświatowa w Łosince istniała aż do 2007 r.

Interesującą postacią jest lokalny artysta, Bazyli Nikołajuk. Techniką wypalania tworzy on płaskorzeźby z drewna. W jego pracach dominują tematy sakralne, sceny rodzajowe oraz wizerunki zwierząt. Jedna z jego ikon znajduje się w miejscowej cerkwi.


Dowiedź się więcej »

Kuraszewo

Tereny Kuraszewa zaludnione były już w starożytności. Świadczą o tym dwa duże kurhany z okresu wpływów rzymskich (IV-V w. n.e.), zwane „Zamczyskiem”. Z XI-XII w. pochodzi natomiast cmentarzysko szkieletowe.

Kuraszewo nowożytne pojawia się w dokumentach z 1576 r. Wieś liczyła 60 włók, posiadała dwa młyny wodne i dwie karczmy piwne.

Mieszkańcy Kuraszewa zawsze egzekwowali swoje prawa i wrażliwi byli na nadużycia władz. W 1721 r., wraz z mieszkańcami innych wsi leśnictwa bielskiego, podali do sądu starostę bielskiego i brańskiego J. K. Branickiego wraz z urzędnikami. Oskarżali ich m.in. o obciążanie nadmiernymi podatkami, wymuszanie okupu i ciemiężenie egzekucjami żołnierskimi. Sprawę przed sądem wygrali.

Po wyzwoleniu z zależności pańszczyźnianej we wsi wzniesiono cerkiew prawosławną. Jej głównym fundatorem i budowniczym był mieszkaniec Kuraszewa, Sylwester Wasiluk. W 1896 r. wieś liczyła 876 mieszkańców, zamieszkałych w 129 domach. Od 1884 r. w dawnej karczmie funkcjonowała szkoła cerkiewno-parafialna, w której uczyła się blisko setka dzieci. Od 1900 r. uczniowie mogli się cieszyć nowym, drewnianym budynkiem.

W czasie I wojny światowej większość mieszkańców udała się w bieżeństwo. We wsi pozostało tylko kilkanaście rodzin, puste domy zajęli niemieccy osadnicy. Po powrocie z uchodźstwa, w 1923 r. w Kuraszewie mieszkało 545 prawosławnych Białorusinów, niewiele ponad połowa przedwojennej populacji. Wielkim ciosem dla kuraszewian było w tym czasie przejęcie cerkwi św. Antoniego przez Kościół rzymskokatolicki. W 1925 r. erygowano tu parafię neounicką. Zdeterminowana ludność prawosławna doprowadziła do odzyskania świątyni i w rezultacie likwidacji parafii neounickiej. W latach 1935-1937 w kuraszewskiej cerkwi służył o. Serafim Szachmuć, zaliczony do grona świętych Cerkwi Białoruskiej.

Mieszkańcy wsi słynęli od dawna z ogrodnictwa, sadownictwa i wyrobu miodów. Wielu do dziś zajmuje się pszczelarstwem. Gospodarze posiadają od kilku do kilkuset uli.

Odwiedzając Kuraszewo warto wybrać się na próbę zespołu ,,Niezabudki” (,,Niezapominajki”), który w 1977 r. założyła Nina Grygoruk, lokalna poetka. Zespół koncertuje nie tylko na Podlasiu, ale i w całej Polsce. Repertuar obejmuje m.in. pieśni żniwne, weselne, a także śpiewane w czasie chrzcin i sianokosów.


Dowiedź się więcej »

Leniewo

Położony nad rzeką Łoknicą folwark Leniewo, powstał zapewne w XV w. Nazwę zawdzięcza pierwszemu osadnikowi Żukowi Leniewiczowi. Od XVI do XVII w. majątek należał do ziemian Łoknickich. W połowie XIX w. właścicielką Leniewa, Łoknicy i Miękiszów była Brygida Kaluchiewiczowa. Do majątku należało 216 osób, zobowiązanych do odrabiania pańszczyzny. Dwór znajdował się w samej wsi, która podzielona była na dwie części – obszary stanowiące bezpośrednio tzw. ogrody i sady dworskie oraz tereny zamieszkiwane przez chłopów. Jeszcze w latach siedemdziesiątych XX w. istniała cześć sadów, obecnie jednak nie ma po nich śladu. Po uwłaszczeniu chłopów w ogrodach dworskich znajdowała się kaplica rzymskokatolicka, o której istnieniu wzmiankuje dokument z 1750 r. W 1896 r. w Leniewie znajdowało się 38 domów, zamieszkałych przez 236 osób.

Najstarszy dom we wsi ma obecnie około 150 lat (znajduje się naprzeciwko domu z nr 38). Na terenie jednego z gospodarstw (nr 15) zobaczyć można krzyż postawiony przed laty przez jednego z mieszkańców. To świadectwo tragicznej historii człowieka, który czterokrotnie się żenił. Jego trzy żony zmarły na nieznaną chorobę. Gdy ożenił się po raz czwarty, postanowił postawić krzyż w intencji uchronienia żony przed śmiercią.

Przez wieś wiedzie trasa szlaku turystycznego Carski Hostineć.


Dowiedź się więcej »

Czyże

Pierwotnie cmentarze znajdowały się przy cerkwiach parafialnych. Dopiero rozporządzenia władz pruskich z przełomu XVIII/XIX stulecia nakazały lokować nowe nekropolie z dala od siedzib ludzkich. W taki sposób powstał cmentarz czyżowski.

Razem z założeniem cmentarza powstała idea budowy świątyni. W nieodległej wsi Łoknica znajdowała się wówczas dawna cerkiew parafialna, najwidoczniej w złym stanie technicznym. Czyżowscy parafianie postanowili ja zakupić i przenieść na miejscowy cmentarz. Stało się to w latach 1812-1825 r. Cerkiew wyświęcono w cześć śww. Kosmy i Damiana. W 1889 r. świątynię upiększył ikonostas, przeniesiony z cerkwi parafialnej w Czyżach.

Na cmentarzu można odnaleźć wiele cennych przykładów miejscowego kamieniarstwa. Niektóre nagrobki pochodzą z początku 2 połowy XIX w. Możemy na nich odczytać interesujące inskrypcje, ujrzeć ciekawe ornamenty. Nagrobki wieńczą kute krzyże, dzieła miejscowych kowali.


Dowiedź się więcej »

Rakowicze

Wieś założono w połowie XVI w. Według jednej z wersji jej nazwa pochodzi od ruskiego osadnika Raka.

Rakowicze leżały na trasie ważnego szlaku tzw. Carskoho Hostincia (Carskiego Szlaku) – drogi, którą przed wybudowaniem linii kolejowej podróżowali do Białowieży carowie. Trakt, wychodząc z Bielska, wiódł przez Widowo, Ogrodniki, Użyki, a także przez Rakowicze. Mieszkańcy wsi znajdujących się na trasie zobowiązani byli do asystowania przy przejeździe orszaku, zapalając przygotowane wcześniej pochodnie na polecenie prowadzącego. Do dziś w pamięci mieszkańców Rakowicz zachowały się liczne historie dotyczące owego okresu. Według jednej z nich już małe dzieci były uczone, jak należy zachować się podczas przejazdu cara przez wieś. Inne podania dotyczące tego okresu mówią o tym, iż mieszkańcy wsi znajdujących się na Carskim Hostinciu, jako że nie mogli zwracać się bezpośrednio do władcy, swe prośby pisali na czołach w nadziei ich spełnienia.

W Rakowiczach znajduje się kamienna kapliczka z ikoną Matki Boskiej powstała w 1925 roku. Według relacji mieszkańców, fundator kapliczki wybudował ją sam, zaś ikonę Bogurodzicy przywiózł z sanktuarium w Poczajowie na Ukrainie.


Dowiedź się więcej »

Zbucz

Według ustnych przekazów mieszkańców Zbucza nazwa ich wsi wywodzi się od nazwiska Zbucki, który był jednym z trzech gospodarzy zamieszkujących te tereny. Druga wersja mówi, że „Zbucz” to inaczej „bucz”. W okolicach wsi miały się znajdować duże połacie buczyny.

Pierwszy znany opis wsi Zbucz pochodzi z 1556 roku. Według niego wieś stanowiła centrum wójtostwa obejmującego cztery miejscowości: Berezowo, Morze, Mochnate oraz właśnie Zbucz. Należy jednak pamiętać, iż osadnictwo na tych terenach jest znacznie starsze. Świadczy o tym znajdujące się nieopodal wsi średniowieczne grodzisko, które przez mieszkańców potocznie nazywane „Okopami”. Powstało ono w drugiej połowie IX wieku, zaś istniejący tu niegdyś gród miał charakter ceremonialny i schronieniowy.

Większość domów we wsi zbudowanych jest z drewna. Wiele z nich ozdobionych jest listwami podokapowymi, narożami, wiatrownicami. Najstarsze chaty we wsi powstały jeszcze przed drugą wojną światową. Ciekawym przykładem zdobnictwa może być wybudowany w 1931 roku dom nr 24. Według mieszkańców, jego zdobienia wykonane zostały w 1934 roku przez cieślę z pobliskiej wsi Czyże, zaś w momencie powstania był to największy dom we wsi. Nieopodal wsi (przy drodze Bielsk Podlaski–Hajnówka) zachował się drewniany dom dróżnika z końca XIX wieku.


Dowiedź się więcej »

Morze

Wieś powstała podczas pomiary włócznej przeprowadzonej na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XVI wieku. Możliwe, że została ona założona jako kolonia innej miejscowości o tej samej nazwie, która znajdowała się w powiecie siemiatyckim. W przypadku tworzenia nowych osad często postępowano w taki sposób. Określoną ilość mieszkańców danej miejscowości przesiedlano na nowe miejsce, które otrzymywało taką samą nazwę jak wieś, z której przybyli osadnicy. Według innej wersji teren, na którym powstała wieś, już wcześniej mógł być nazywany Morzem, a mieszkańcy nowej miejscowości mogli pochodzić z okolicznych już istniejących wsi (m.in. Czyże, Kojły, Dubicze).

Według relacji mieszkańców nazwa ta wzięła się od nisko położonych terenów, które w czasie deszczu zalewane były wodą.

W odróżnieniu od sąsiednich Krywiatycz, które należały do prywatnej włości orlańskiej, Morze wchodziło w skład dóbr królewskich. W 1576 r. mieszkańcy korzystali z 30 włók gruntów, była tu też karczma. Wieś toczyła w tym czasie spór z sąsiednim Zbuczem o 6 włók ziemi. W 1586 r. Anna Jagiellonka rozstrzygnęła spór na korzyść morzan.

Nieopodal Morza, przy drodze do Starego Kornina, znajduje się cmentarz z cerkwią p.w. św. Tekli. Cerkiew cmentarną wzniesiono w Morzu w 1810 roku, jednak w wyniku działań wojsk radzieckich świątynia spłonęła. Obecny budynek wzniesiono tuż po wojnie, w latach czterdziestych. We wsi zachowała się kilka interesujących domów drewnianych z XIX wieku.


Dowiedź się więcej »

Stary Kornin

Wieś powstała przed 1570 r., kiedy to dworzanin królewski Ostafi Chalecki założył kilka wsi na południe od rzeki Narwi. Według relacji mieszkańców, pierwotnie wieś znajdowała się w innym miejscu, gdzie dziś znajduje się pole zwane Kornianka.

Cerkiew p.w. św. Anny i św. Michała, a co za tym idzie – parafia – powstały tu w 1631 roku. Świadczyć może o tym zachowany owalny kamień z napisem w języku cerkiewnosłowiańskim informujący o tym wydarzeniu. Pierwsza świątynia miała dwóch patronów.

Druga starokornińska cerkiew (p.w. św. Michała) została wybudowana w 1724 roku. Z powodu złego stanu technicznego budynku w 1893 roku parafianie zmuszeni byli postawić nową cerkiew, która stoi we wsi po dziś dzień.

Cerkiew p.w. św. Anny w obecnym swym kształcie wybudowana została w 1892 roku.

Do początków XX w. Stary Kornin był znany jako cel pielgrzymek wiernych chcących doznać łaski od cudownej ikony Matki Bożej, która objawiła się tu w 1709 roku. W 1915 roku, w czasie tzw. bieżaństwa ikonę wywieziono w głąb Rosji, skąd nigdy nie powróciła. Pamięć o ikonie i cudach przez nią dokonanych zachowały się w pamięci mieszkańców po dzień dzisiejszy.

Obok cerkwi w Starym Korninie są pochowani dziewiętnastowieczni badacze tradycji i kultury Białorusinów powiatu bielskiego – o.o. Celestyn i Jarosław Bren.

Obok wsi przy drodze do Morza znajduje się prawosławny cmentarz parafialny. Około 500 m od Starego Kornina, nieopodal drogi do sąsiedniej wsi Jagodniki, znajduje się cmentarz choleryczny z dwoma krzyżami.

W latach powojennych w Starym Korninie, na sąsiadujących ze sobą posesjach znajdowały się dwie kuźnie. Według przekazów mieszkańców jeden z kowali zajmował się głównie podkuwaniem koni, drugi zaś specjalizował się w wykonywaniu i ostrzeniu drobnych narzędzi.


Dowiedź się więcej »

Koryciska

Wieś powstała około 1570 roku pod nazwą Koryciszcza. W owym czasie dworzanin królewski, Ostafi Chałecki, w ramach przeprowadzanej na terenie włości bielskiej pomiary włócznej, założył na tym terenie kilka wsi. Były to między innymi: Istok, Witowo, Mochnate, Morze i Koryciska. Wieś była osadzona na 20 włókach gruntu.

Dla zamieszkującej te tereny ludności utworzono parafię prawosławną w Starym Berezowie. Następnie Koryciska weszły w skład parafii w Starym Korninie.

W wyniku wojen i epidemii z połowy XVII wieku, Koryciska były całkowicie spustoszone. Mieszkańcy wsi jej nazwę tłumaczą tym, że znajduje się ona nieopodal koryta starej rzeki. Inne wyjaśnienia mówią, iż ziemie Korycisk leżą w widłach dwóch koryt rzecznych.

Niektóre posesje w miejscowości do dnia dzisiejszego zachowały formę zagrody wydłużonej typu bielsko-hajnowskiego. Jej cechą charakterystyczną jest to, iż łączy ona pod jednym dachem część mieszkalną z pomieszczeniami, które służyły lub służą do hodowli zwierząt. Co ciekawe, długość tych zabudowań mogła przekraczać nawet czterdzieści metrów. W tym typie budownictwa chałupy były usytuowane szczytem do drogi, która przechodziła przez wieś.

W Koryciskach warto obejrzeć wiatrak, a także krzyże, które znajdują się na końcu wsi przy wyjeździe w stronę Starego Kornina.


Dowiedź się więcej »

Dubicze Cerkiewne

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z roku 1553, w którym to Zygmunt August wydał przywilej na budowę cerkwi w tej miejscowości. Dubicze, nazywane w tym czasie również Żarywiec, należały do dzierżawy kleszczelowskiej i liczyły 60 włók gruntu.

Według przekazów, pierwsza dubicka świątynia śś. Piotra i Pawła, znajdująca się w uroczysku Bachmaty, zapadła się pod ziemię. Do dziś w tym miejscu w święto Wielkanocy można usłyszeć bicie dzwonów cerkiewnych. Inny przekaz mówi o pożarze starej świątyni. Z pożogi ocalała jedynie ikona Matki Bożej, która niesiona wiatrem wskazała miejsce wybudowania nowej świątyni.

Jedną z kolejnych cerkwi w Dubiczach wzniósł w 1729 r. o. Ignacy Michniakiewicz. W XIX w. służył tu znany ród duchownych Kraskowskich, którzy krzewili oświatę wśród miejscowego ludu białoruskiego. W 1908 r. z ich inicjatywy powstała w Dubiczach biblioteka ludowa. Najbardziej znanym przedstawicielem rodu jest Iwan Kraskowski (1880-1955), białoruski pedagog oraz działacz społeczny i polityczny.

Znadująca się obecnie we wsi cerkiew p.w. Opieki Matki Boskiej wybudowana została w latach 1946–1953 na miejscu spalonej w 1941 świątyni z 1729 roku. Do dziś główne święta parafialne w Dubiczach Cerkiewnych to dzień św. Piotra i Pawła (12 VII) oraz Opieki Matki Boskiej (14 X).

W 1941 roku na linii Dubicze Cerkiewne–Grabowiec miała miejsce bitwa wojsk niemieckich i radzieckich. W jej wyniku spaliła się część zabudowań Grabowca i Dubicz.

Dubicze Cerkiewne są dziś siedzibą gminy. We wsi znajdują się cztery ulice: Główna, Parkowa, Osiedlowa i Leśna. Zwyczajowo Dubicze dzielą się na trzy części: Krynyczyna, Seło i Turki.

Oprócz świątyni warto tu zobaczyć Izbę Kultury Ludowej i Tradycji Pożarnictwa, która znajduje się w budynku starej szkoły z początku XX w., cmentarz parafialny, a także stare drewniane chaty (np. ta znajdująca się przy ul. Głównej 34). Ciekawym i oryginalnym obiektem w Dubiczach Cerkiewnych jest także pomnik poświęcony pamięci Żołnierzy Armii Radzieckiej znajdujący się przy ul. Parkowej.


Dowiedź się więcej »

Reduty

Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1577 roku. Pierwotnie miejscowość nazywała się Rudołty. Nazwa ta może się wywodzić od rudy darniowej występującej kiedyś w dużych ilościach w okolicach rzeki Orlanki, która przepływa nieopodal wsi, bądź też od imienia założyciela wsi – Rudołta.

W owym okresie w pobliżu Redut rozwidlały się szlaki z Bielska do Kamieńca oraz z Bielska do Brześcia. Od pierwszej połowy XVI w. wieś weszła w skład włości orlańskiej.

Znajdował się tu folwark oraz dwa młyny wodne. W 1655 r. Reduty posiadały 23 włóki ziemi, 52 domy oraz 50 barci.

W początkach XIX w. Reduty liczyły 62 domy i 201 mieszkańców. We wsi znajdował się młyn oraz karczma. Sto lat później, w 1915 roku, mieszkańcy Redut, jak i wielu innych białoruskich wsi Podlasia, w obawie przed zbliżającymi wojskami niemieckimi udali się w głąb Rosji na tzw. bieżaństwa (ucieczka, exodus). Powroty do wsi rozpoczęły się w 1918 roku.

Mieszkańcy Redut znani byli w okolicy z umiejętności łowienia raków w rzece Orlance. Właśnie dlatego przez mieszkańców sąsiednich wsi byli określani jako racznyki bądź rakuwci. Byli też wyspecjalizowanymi rzemieślnikami w dziedzinie wytwarzania bron drewnianych, które sprzedawali na podlaskich rynkach.

W latach sześćdziesiątych we wsi ludność zaczęła wytwarzać na wielką skalę produkty rękodzielnicze. Mieszkańcy wyrabiali słomiane kosze, korobki, dzbanki, talerze. Po dziś dzień mieszkańcy Redut słyną w okolicy ze swych wyrobów.


Dowiedź się więcej »

Koszele

Pierwsza wzmianka o Koszelach pochodzi z aktu nadania praw magdeburskich miastu Bielsk z 1495 roku. Wieś jest zatem starsza niż pobliska Orla. Początkowo Koszele zamieszkiwali bojarzy, do których obowiązków należał nadzór nad fragmentem traktu z Bielska do Kamieńca Litewskiego pomiędzy Redutami i Wólką oraz roznoszenie poczty.

Wraz z rozwojem Orli, w kolejnych latach zwiększała się liczba mieszkańców Koszel. W 1577 roku ich grunta zajmowały 31 włók ziemi, a w samej wsi znajdowały się 2 karczmy. W 1585 roku Koszele jak i cała włość orlańska, do której należały, stały się własnością litewskiego rodu Radziwiłłów z linii birżańskiej. W ich dobrach pozostały przez prawie trzy wieki.

Życie mieszkańców Koszel było nieodłącznie związane z Orlą. Wykonywali liczne obowiązki względem znajdującego się w Orli dworu, odrabiali pańszczyznę w dworskim folwarku.

Wiek XX przyniósł Koszelom liczne nieszczęścia. W 1915 roku w obawie przed zbliżającymi się wojskami niemieckimi mieszkańcy wsi ewakuowali się w głąb Rosji w tzw. bieżeństwo. Po powrocie (lata 1918–1921) zastali oni doszczętnie zniszczoną przez cofające się wojska rosyjskie wieś. Z trudem odbudowane domostwa przetrwały niewiele ponad dwie dekady. W 1944 roku wycofujące się wojska Wehrmachtu ostrzelały wieś, co spowodowało liczne pożary, których uniknęło zaledwie kilka chat.

Mieszkańcy Koszel zajmowali się wyplataniem koszy, czy też wykonywaniem plecionek ze słomy i wikliny.


Dowiedź się więcej »